Benito Mussolini’nin İtalya’da iktidara gelişi tek bir nedene indirgenemez; bu durum I. Dünya Savaşı sonrası İtalya’nın içinde bulunduğu ekonomik, sosyal ve psikolojik çöküşün yarattığı “kusursuz bir fırtına”nın sonucuydu.
Mussolini’nin yükselişini sağlayan temel faktörleri aşağıda maddeler halinde inceleyebiliriz:
1. “Sakatlanmış Zafer” (Vittoria Mutilata) Psikolojisi
İtalya, I. Dünya Savaşı’ndan galip ayrılan taraftaydı; ancak savaş sonunda umduğunu bulamadı.
- Toprak Vaatleri: İtalya’ya savaşa girerken vaat edilen toprakların (özellikle Dalmaçya kıyıları) çoğu, Paris Barış Konferansı’nda verilmedi.
- Ulusal Onur: İtalyan halkı, 600.000’den fazla askerini kaybettiği bu savaştan “eli boş” döndüğünü hissetti. Bu durum, milliyetçiler arasında büyük bir öfke yarattı ve Mussolini bu öfkeyi “İtalya’nın hakkını savunacak güçlü lider” imajıyla çok iyi kullandı.
2. “Kızıl İki Yıl” (Biennio Rosso) ve Komünizm Korkusu
1919-1920 yılları İtalya’da Biennio Rosso (Kızıl İki Yıl) olarak bilinir. Bu dönemde:
- Sosyalist işçiler fabrikaları işgal etti, köylüler topraklara el koydu ve ülke genelinde büyük grevler yaşandı.
- Rusya’daki (1917) Bolşevik Devrimi’nin bir benzerinin İtalya’da yaşanacağı korkusu, sanayicileri, toprak ağalarını, Katolik Kilisesi’ni ve orta sınıfı dehşete düşürdü.
- Mussolini, faşizmi bu “kızıl tehlikeye” karşı tek güvenilir kalkan ve düzen sağlayıcı güç olarak sundu. Bu sayede elit kesimin finansal ve politik desteğini kazandı.
3. Ekonomik Çöküş
Savaş sonrası İtalya ekonomisi iflasın eşiğindeydi:
- Yüksek enflasyon, tasarrufları eritti (özellikle orta sınıfı vurdu).
- Savaştan dönen yüz binlerce asker işsiz kaldı.
- Mevcut liberal hükümetler bu sorunları çözmekte yetersiz kaldı. Halk, karmaşık demokratik süreçler yerine “sorunları hemen çözecek” bir diktatör fikrine ısınmaya başladı.
4. Liberal Hükümetlerin Zayıflığı
1919 ile 1922 arasında İtalya’da sürekli hükümet değişti, ancak hiçbiri istikrar sağlayamadı.
- Siyasi partiler (Sosyalistler, Katolikler, Liberaller) birbirleriyle uzlaşamıyorlardı.
- Devlet otoritesi o kadar zayıflamıştı ki, sokak çatışmalarını ve grevleri önleyemiyorlardı. Halk nezdinde “demokrasi = kaos” algısı oluştu.
5. Kara Gömlekliler (Squadristi) ve Şiddet
Mussolini, paramiliter bir güç olan Kara Gömlekliler‘i kurdu.
- Bu silahlı gruplar, sosyalist gazeteleri bastı, sendikacıları dövdü ve grev kırıcı olarak görev yaptı.
- Polis ve ordu, komünistleri ezdiği için bu şiddete çoğunlukla göz yumdu. Mussolini bu sayede hem “sokaklara hakim güç” olduğunu gösterdi hem de rakiplerini sindirdi.
6. Kırılma Noktası: Roma Yürüyüşü (1922)
Mussolini’nin iktidarı alması, kanlı bir darbe ile değil, bir “blöf” ve Kral’ın tercihi ile oldu.
- Ekim 1922’de Mussolini, on binlerce Kara Gömlekli ile Roma’ya yürüyeceğini ilan etti.
- İtalya Başbakanı Facta, orduyu kullanıp faşistleri durdurmak için sıkıyönetim ilan etmek istedi.
- Ancak Kral III. Vittorio Emanuele, iç savaştan korktuğu ve ordunun sadakatinden emin olamadığı için sıkıyönetim kararını imzalamayı reddetti.
- Bunun yerine, 30 Ekim 1922’de Mussolini’yi Roma’ya davet ederek hükümeti kurma görevini ona verdi.
Detaylı anlatım: Benito Mussolini: Hayatı, Faşizm, Diktatörlüğü ve Ölümü