Pasifik Savaşı’nda ABD Deniz Piyadeleri’nin çözülemez bir şifreye ihtiyacı vardı. Japonlar, İngilizce tabanlı her kodu kırabiliyordu. Çözüm, Amerika’nın kendi topraklarından geldi: Navaho yerlileri. Navaho dili, yazılı olmayan, son derece karmaşık tonlamalara sahip ve dışarıdan birinin öğrenmesi imkansız bir dildi.
29 Navaho askeriyle başlayan program, 400 kişiye ulaştı. Kendi dillerinde askeri terimler ürettiler: Uçak için ‘kuş’, tank için ‘kaplumbağa’, bomba için ‘yumurta’. Iwo Jima Muharebesi’nin ilk 48 saatinde, 6 Navaho telsizcisi 800 mesajı hatasız iletti. Binbaşı Howard Connor, ‘Navaholar olmasaydı Iwo Jima’yı asla alamazdık’ demişti.
Japon istihbaratı bu ‘garip sesleri’ aylarca dinledi ama tek kelime bile anlayamadı. Yakalanan bir Navaho askerine işkence yapılmasına rağmen şifre çözülemedi. Bu, savaş tarihinde kırılmamış tek askeri şifre olarak kaldı.
Navaho askerleri eve döndüklerinde kahraman gibi karşılanmadılar; ırkçılıkla yüzleştiler ve program gizli olduğu için (1968’e kadar) konuşmaları yasaktı. Onur Madalyalarını almaları için 2001 yılını beklemeleri gerekecekti.
Detaylı anlatım: II. Dünya Savaşı’nın Tarihi: Nasıl Başladı ve Sonuçlandı?