Dionysos, Yunan dünyasında sadece şarap ve eğlence tanrısı değildir; antik tiyatronun da tanrısıdır. Tragedya ve komedya, Dionysos şenliklerinden (Dionysia) doğar. Bu, sanatın kökeninin ‘düzenli’ değil, ritüel ve taşkınlıkla ilişkili olduğunu gösteren güçlü bir kültürel gerçektir.
Atina’da düzenlenen Büyük Dionysia festivalinde, şehir bir tür kolektif arınma yaşardı. Yurttaşlar tiyatroya gider, tragedyalarda (Aiskhylos, Sophokles, Euripides) insan kaderini, suçluluğu ve tanrısal adaleti izlerdi. Bu sahne, mitin şehir siyasetine ve toplumsal eğitime dönüşmesidir: tiyatro, bir vatandaşlık okuludur.
Tragedyanın ‘keçi şarkısı’ anlamına gelen etimolojisi (tragos) ve maske geleneği, Dionysos’un kimlik çözülmesi temasını taşır. Maske takmak, başka birine dönüşmektir; bu dönüşüm, Dionysos’un alanıdır. Yani tiyatro, kontrollü bir “dönüşüm büyüsü” gibidir.
Euripides’in Bakkhalar’ı, Dionysos’un hem yaratıcı hem yıkıcı yanını gösterir. Dionysos’un şenliği, baskılandığında şiddetle patlar. Mit, toplumun bastırdığı dürtülerin sanatla ifade edilmediğinde felakete dönüşebileceğini ima eder.
Bu nedenle Dionysos miti, sadece antik bir tanrı anlatısı değil; sanatın neden gerekli olduğunu anlatan bir düşüncedir. Tragedya, Dionysos’un topluma bıraktığı “güvenli kriz” alanıdır: korkuyu yaşatır ama yok etmeden.
Detaylı anlatım: Mitolojik Karakterlerin Listesi