Roma takvimi, yüzyıllar içinde büyük değişimler geçirdi. Efsaneye göre Romulus tarafından kurulan ilk takvim, Mart ayında (savaş sezonu) başlayan ve Aralık’ta biten 10 aylık (304 gün) bir ay takvimiydi. Kış aylarının (Ocak ve Şubat) adı ve tarihi yoktu; bu süre tarımsal açıdan ‘ölü zaman’ sayılırdı. Daha sonra Numa Pompilius’un bu boşluğu doldurarak yılı 355 güne çıkardığı söylenir.
Ancak bu takvim Güneş yılıyla (365 gün) uyumsuzdu. Mevsimlerin kaymasını önlemek için iki yılda bir ‘Mercedonius’ adlı ek bir ay eklenmesi gerekiyordu. Bu eklemeyi yapma yetkisi Pontifex Maximus’a aitti; ancak rahipler bu yetkiyi, sevdikleri memurların görev süresini uzatmak veya sevmediklerininkini kısaltmak için siyasi bir silah olarak kullandılar. Sonuçta M.Ö. 40’lı yıllara gelindiğinde takvim mevsimlerden 3 ay sapmıştı.
Jül Sezar, Mısır’daki güneş takviminden etkilenerek, astronom Sosigenes’in yardımıyla M.Ö. 46’da ‘Jülyen Takvimi’ reformunu yaptı. Yıl 365 gün 6 saat olarak sabitlendi ve her dört yılda bir Şubat ayına bir gün eklenmesi (artık yıl) kararlaştırıldı. Bu düzenleme o kadar başarılıydı ki, 1582’deki Gregoryen reformuna kadar 1600 yıl boyunca Avrupa’nın standart takvimi oldu. M.Ö. 46 yılı, düzeltme yapmak için 445 gün sürdü ve tarihe ‘Karmaşa Yılı’ (Annus Confusionis) olarak geçti.
Romalılar günleri numaralandırmazdı (1 Mart, 2 Mart gibi); bunun yerine ayın üç sabit noktasına göre geri sayım yaparlardı: Kalends (ayın 1. günü, yeni ay), Nones (5. veya 7. gün) ve Ides (13. veya 15. gün, dolunay). Örneğin 15 Mart, ‘Ides of March’ idi. Borçların ödenme günü genellikle Kalends olduğu için, ‘Yunan Kalends’inde ödemek’, asla ödememek (çıkmaz ayın son çarşambası) anlamına gelen bir deyimdi.
Günü saatlere bölmek için güneş saatleri (solarium) ve su saatleri (clepsydra) kullanılırdı. Ancak Roma saati esnekti; gün doğumu ile gün batımı arası her zaman 12 saate bölünürdü. Bu yüzden yazın bir ‘saat’ 75 dakika sürerken, kışın 45 dakikaya düşerdi. Dakiklik, modern dünyadaki gibi bir takıntı değil, sadece yaklaşık bir kavramdı.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı