Hristiyanlık, Roma İmparatorluğu’nda ortaya çıktığında, başlangıçta Yahudiliğin marjinal bir mezhebi olarak görüldü ve fazla önemsenmedi. Ancak Hristiyanların, Roma’nın ‘devlet tanrılarına’ ve ‘İmparatorun dehasına’ (Genius) kurban sunmayı reddetmeleri, onları siyasi bir tehdit haline getirdi. Romalılar için din, bir inanç meselesinden çok, devletin refahını (Pax Deorum) sağlayan bir vatandaşlık göreviydi. Bu ritüelleri reddetmek, ‘ateizm’ ve vatan hainliği sayılırdı.
Nero (M.S. 64) ve Diocletianus (M.S. 303) dönemlerinde yaşanan ‘Büyük Zulümler’ (Persecution), Hristiyanları arenada vahşi hayvanlara attırarak veya yakarak yok etmeyi amaçladı. Ancak Tertullianus’un dediği gibi, ‘Şehitlerin kanı, kilisenin tohumu oldu.’ Zulümler, hareketi bastırmak yerine şehitlik (martyrdom) kültü üzerinden güçlendirdi. Hristiyanlığın sunduğu ‘ölümden sonra ebedi yaşam’ vaadi, eşitlikçi yapısı ve sosyal dayanışma ağı (fakirlere, dullara yardım), özellikle kadınlar, köleler ve alt sınıflar arasında hızla yayılmasını sağladı.
Dönüm noktası, İmparator Konstantin’in M.S. 312’de Milvian Köprüsü Savaşı öncesinde gördüğü iddia edilen rüya oldu. Efsaneye göre gökyüzünde bir haç veya Chi-Rho sembolü görmüş ve ‘Bu işaretle fethedeceksin’ (In hoc signo vinces) sözünü duymuştu. Savaşı kazandıktan sonra, 313 yılında Licinius ile birlikte yayınladığı ‘Milano Fermanı’ ile Hristiyanlığı serbest bıraktı ve el konulan kilise mallarını iade etti.
Konstantin, Hristiyanlığı imparatorluğu bir arada tutacak bir ‘çimento’ olarak gördü. 325 yılında İznik Konsili’ni (Nicaea) toplayarak, kilise içindeki doktrin tartışmalarını (Ariusçuluk) çözmeye ve birliği sağlamaya çalıştı. Kendisi ölüm döşeğine kadar vaftiz olmasa da, kilisenin koruyucusu oldu.
Son aşama, İmparator I. Theodosius’un 380 yılında yayınladığı ‘Selanik Fermanı’ ile geldi. Bu fermanla İznik inancına dayalı Hristiyanlık, Roma’nın tek resmi dini ilan edildi. Roller değişmişti; artık pagan tapınakları kapatılıyor, Olimpiyatlar yasaklanıyor ve Vesta ateşleri söndürülüyordu. Roma, pagan bir imparatorluktan Hristiyan bir imparatorluğa dönüşmüştü.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı