Roma Cumhuriyeti’nde seçimler, halk meclislerinde (Comitia) yapılırdı. Üç ana meclis vardı: Comitia Centuriata (servet esaslı, askeri sınıflara göre), Comitia Tributa (kabile esaslı, halk meclisi) ve Concilium Plebis (sadece plebler için). Vatandaşlar servetlerine veya kabilelerine göre gruplara (centuria veya tribus) ayrılır ve grup olarak oy kullanırdı. Bu sistem, zenginlerin oylarının daha ağırlıklı olmasını sağlıyordu; çünkü Comitia Centuriata’da en zengin sınıf (equites ve birinci sınıf) toplam 98 centuria’dan 88’ine sahipti.
Seçimler, genellikle Campus Martius’ta (Savaş Alanı) açık havada yapılırdı. Oylar, balmumu tabletlere yazılır ve “cista” adı verilen sepetlere atılırdı. “V” (Uti rogas – Teklif ettiğin gibi) evet, “A” (Antiquo – Eski kalsın) hayır demekti. Oy sayımı, her centuria veya tribus’un temsilcileri tarafından yapılırdı. Çoğunluk, grup bazında belirlenirdi; yani bir centuria’nın çoğunluğu “evet” derse, o centuria’nın tüm oyu “evet” sayılırdı.
Adaylar, beyazlatılmış bir toga (toga candida) giyerek Forum’da dolaşır ve oy isterdi (ambitus). “Aday” (candidate) kelimesi buradan gelir. Adaylar, halka hitap eder, vaatlerde bulunur ve geçmiş hizmetlerini hatırlatırdı. Seçim kampanyaları, bugünkü gibi yoğun ve rekabetçiydi. Örneğin, Cicero’nun konsüllük seçimi sırasında, rakibi Catilina ile arasındaki rekabet, Roma’nın en ünlü seçim kampanyalarından biriydi.
Rüşvet ve seçim yolsuzlukları çok yaygındı; adaylar halka şarap, zeytinyağı, et ve hatta para dağıtırdı. Bu uygulama o kadar yaygındı ki, M.Ö. 181’de “Lex Cornelia Baebia” yasasıyla seçim rüşveti (ambitus) yasaklandı, ancak bu yasa çoğu zaman delindi. Cicero’nun mektupları, bu pazarlıkların içyüzünü anlatır. Örneğin, bir aday, seçmenlere para vererek oy satın alırdı. Bu durum, Roma’nın demokrasisinin en büyük sorunlarından biriydi.
Seçimler, sadece memurların seçimi için değil, yasaların onaylanması ve savaş ilanı gibi önemli kararlar için de kullanılırdı. Ancak Senato’nun tavsiyesi (auctoritas) genellikle belirleyiciydi; halk meclisleri çoğu zaman Senato’nun önerilerini onaylardı.
İmparatorluk döneminde seçimler göstermelik hale geldi; gerçek seçimi ordu veya Senato yapmaya başladı. İmparatorlar, kendi adaylarını seçtirir ve halk meclisleri sadece onaylardı. Ancak bu göstermelik seçimler bile, Roma’nın cumhuriyetçi geleneğinin bir parçası olarak devam etti.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı