‘Büyük Kanal’ anlamına gelen Cloaca Maxima, Roma’nın en eski ve en hayati altyapı projesidir. Başlangıçta bataklık olan Forum alanını kurutmak için M.Ö. 6. yüzyılda (Etrüsk kralı Tarquinius Priscus döneminde) inşa edildi. Bu kanal, başlangıçta açık bir hendekti; ancak zamanla üzeri kapatılarak yeraltı tüneli haline getirildi. Bu proje, Roma’nın şehir planlamasındaki ilk büyük başarısıydı.
Zamanla şehrin atık sularını ve yağmur sularını Tiber Nehri’ne taşıyan dev bir yeraltı ağına dönüştü. Tüneller o kadar genişti ki, bakım işçileri sandalla içinde gezebilirdi (veya Strabon’un dediği gibi ‘bir saman arabası geçebilirdi’). Kanalın genişliği 3 metre, yüksekliği ise 4 metreydi. Bu büyüklük, kanalın sadece atık su taşımakla kalmayıp, aynı zamanda şehrin su baskınlarından korunmasını da sağlıyordu.
Bu sistem sayesinde Roma, sık sık sıtma salgınlarından ve su baskınlarından kurtuldu. Kanalizasyonun tanrıçası (Venus Cloacina) bile vardı ve Forum’da ona adanmış bir tapınak bulunuyordu. Bu tapınak, Romalıların altyapıya ne kadar değer verdiğini gösterir. Kanalın bakımı, devletin öncelikli görevlerinden biriydi ve özel memurlar (curatores cloacarum) bu işten sorumluydu.
Ancak atıklar arıtılmadan nehre döküldüğü için Tiber Nehri aşırı kirlenmişti; bu sudan içmek ölümcüldü. Bu yüzden Roma, su ihtiyacını su kemerleriyle karşılıyordu. Tiber Nehri, sadece ulaşım ve atık su tahliyesi için kullanılırdı. Nehrin kirliliği o kadar büyüktü ki, yaz aylarında nehir kokusu şehrin her yerine yayılırdı.
Sistem bugün bile kısmen çalışmaktadır; Roma mühendisliğinin dayanıklılığının kanıtıdır. Cloaca Maxima, 2500 yıldır Roma’nın atık su sisteminin bir parçasıdır. Bu kanal, Roma’nın ‘ebedi şehir’ unvanını almasının maddi temellerinden biridir.
Cloaca Maxima, sadece bir mühendislik projesi değil, aynı zamanda Roma’nın şehir planlamasındaki ileri görüşlülüğünün bir göstergesidir. Bu kanal, Roma’nın bir şehir olarak büyümesini ve gelişmesini mümkün kılmıştır.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı