Nemesis, Yunan mitolojisinde kibir (hubris) karşısında işleyen ilahi dengeyi temsil eder. O, kişisel bir intikamcıdan çok, “ölçüyü” geri getiren bir kuvvettir. Antik tragedyanın kalbinde yer alan yükseliş ve düşüş döngüsü, çoğu zaman Nemesis mantığıyla çalışır.
Nemesis’in adaleti, aşırılığı hedef alır: kendini dokunulmaz sanan, sınır tanımayan, herkesi ezen figürler. Mitoloji burada başarıyı bile riskli bir alana taşır; çünkü başarı ölçüsüzleşirse düşüş çağırır. Nemesis, yükselişin içine yerleştirilmiş fren sistemidir.
Bazı anlatılarda Nemesis, toplumsal düzenin de koruyucusudur. Aşırı servet, aşırı güç, aşırı gurur… bunlar toplumda gerilim üretir. Nemesis’in “cezası”, bu gerilimi yeniden dengelemektir. Böylece mit, ahlaki olduğu kadar politik bir mesaj taşır.
Roma dünyasında Nemesis’in arena kültürüyle ilişkilendirilmesi de anlamlıdır: zaferin yanında düşüş ihtimali. Kalabalık, ölçüsüz gururun kırılmasını izlemeyi sever; bu da Nemesis’in toplumsal psikolojide nasıl çalıştığını gösterir. Mit, seyirciye ayna tutar.
Nemesis arketipi bugün de canlıdır: “kibirlenme, düşersin” cümlesinin mitolojik karşılığıdır. Yunanlar, evrenin bir ölçüsü olduğuna inanıyordu; Nemesis bu ölçünün sert muhasebecisidir.
Detaylı anlatım: Mitolojik Karakterlerin Listesi