Osmanlı devlet teşkilatı, merkeziyetçi bir yapıya sahipti. Padişah, devletin en üst otoritesiydi ve mutlak güce sahipti. Ancak bu güç, şeriat hukuku ve geleneksel kurumlar tarafından sınırlandırılıyordu. Divan-ı Hümayun, padişahın en önemli danışma organıydı ve devlet işleri burada görüşülürdü.
Sadrazam (vezir-i azam), padişahtan sonra devletin en yüksek rütbeli memuruydu. Sadrazam, divanın başkanıydı ve padişah adına devlet işlerini yönetirdi. Defterdar, maliye işlerinden sorumluydu; kazaskerler, adalet işlerinden; nişancı, ferman ve beratların hazırlanmasından sorumluydu.
Eyalet sistemi, Osmanlı İmparatorluğu’nun idari yapısının temelini oluşturuyordu. Eyaletler, sancaklara; sancaklar, kazalara; kazalar, nahiyelere bölünmüştü. Beylerbeyi, eyaletlerin yöneticisiydi; sancakbeyi, sancakların yöneticisiydi. Bu hiyerarşik yapı, merkezi otoritenin taşrada etkili bir şekilde uygulanmasını sağlıyordu.
Tımar sistemi, Osmanlı toprak düzeninin temelini oluşturuyordu. Tımar sahipleri (sipahiler), kendilerine verilen toprakların gelirlerinden geçinirler ve karşılığında askeri hizmet yaparlardı. Bu sistem, hem askeri gücü hem de ekonomik düzeni sağlıyordu. Tımar sistemi, Osmanlıların uzun süre başarılı olmasının önemli nedenlerinden biriydi.
Devşirme sistemi, Osmanlıların en özgün kurumlarından biriydi. Hristiyan çocuklar, ailelerinden alınarak İslam’a döndürülür ve devlet hizmetine alınırdı. Bu çocuklar, Acemi Oğlanlar Ocağı’nda eğitilir, en yeteneklileri Yeniçeri Ocağı’na veya devlet bürokrasisine alınırdı. Devşirme sistemi, Osmanlıların askeri ve idari gücünün temelini oluşturuyordu.
Yeniçeri Ocağı, Osmanlı ordusunun en önemli birliğiydi. Yeniçeriler, devşirme sistemiyle yetiştirilen profesyonel askerlerdi. Bu ocak, başlangıçta Osmanlıların fetihlerinde kritik rol oynadı; ancak zamanla siyasi güç kazandı ve padişahları tahttan indirme gücüne sahip oldu. Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması (1826), Osmanlı modernleşmesinin önemli adımlarından biriydi.
Osmanlı devlet teşkilatı, zamanla değişti ve modernleşti. 19. yüzyılda yapılan reformlar (Tanzimat, Islahat), devlet yapısını Batılı modellere göre yeniden düzenledi. Ancak bu değişimler, imparatorluğun çöküşünü engelleyemedi.