Roma ailesinin mutlak hakimi, evin en yaşlı erkeği olan “pater familias” idi. Hukuki olarak mülklerin, kölelerin ve hatta aile üyelerinin sahibi sayılırdı.
Erken Cumhuriyet döneminde, babanın çocukları üzerinde “vita et necis” (yaşam ve ölüm) hakkı vardı. Yeni doğan bir bebeği reddetme veya asi bir çocuğu öldürme yetkisine sahipti; ancak bu hak zamanla kısıtlandı.
Kızlar evlense bile, babaları yaşadığı sürece hukuken onun otoritesi altında kalabilirlerdi (sine manu evlilik). Bu durum, kadınlara kocalarına karşı dolaylı bir mali bağımsızlık sağlardı.
Pater familias, aynı zamanda ailenin dini lideriydi; evdeki atalar kültünü (Lares ve Penates) yönetmek onun sorumluluğuydu.
Bu ataerkil yapı, Roma devlet anlayışının da temeliydi: İmparator da devletin “Pater Patriae” (Vatanın Babası) olarak görülürdü.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı