Roma’da eğitim, sosyal sınıfa göre büyük farklılıklar gösteriyordu. Zengin ailelerin çocukları, özel öğretmenler (paedagogus) eşliğinde okula giderken, fakir çocuklar çoğu zaman eğitimden mahrum kalırdı. İlk eğitim, 7 yaşında başlar ve üç aşamadan oluşurdu: ilkokul (ludus), gramer okulu (grammaticus) ve retorik okulu (rhetor).
İlkokulda çocuklar, okuma-yazma ve temel matematik öğrenirdi. Öğretmenler (litterator), genellikle köle veya azatlılardı ve çok düşük ücret alırdı. Disiplin, kırbaçla sağlanırdı; öğrenciler hata yaptığında veya ders çalışmadığında dayak cezası alırdı. Bu sert disiplin, Roma eğitiminin karakteristik özelliğiydi.
Gramer okulunda (12-16 yaş), öğrenciler Yunan ve Latin edebiyatını, mitolojiyi, tarihi ve coğrafyayı öğrenirdi. Homeros’un İlyada ve Odysseia’sı, Roma eğitiminin temel metinleriydi. Öğrenciler, bu metinleri ezberler ve yorumlardı. Ayrıca, gramer kuralları ve retorik teknikleri öğrenilirdi.
Retorik okulu (16-20 yaş), siyasi kariyer yapmak isteyen gençler için zorunluydu. Burada, hukuk, felsefe ve hitabet sanatı öğretilirdi. Öğrenciler, hayali davalar üzerinde konuşma yapar ve tartışma tekniklerini öğrenirdi. Bu eğitim, Roma’nın siyasi sisteminin temelini oluşturuyordu.
Kız çocukları, genellikle evde eğitim görürdü. Okuma-yazma, müzik, dans ve ev işleri öğretilirdi. Ancak bazı zengin aileler, kızlarına da erkek çocukları gibi eğitim verirdi. Örneğin, Cornelia (Gracchus kardeşlerin annesi) ve Hortensia gibi kadınlar, eğitimli ve entelektüel olarak tanınırdı.
Eğitim, sadece akademik değil, aynı zamanda fizikseldi. Gençler, Campus Martius’ta atletizm, güreş ve at binme gibi sporlar yapardı. Bu fiziksel eğitim, askeri hizmet için hazırlık niteliğindeydi. Roma’nın askeri başarısı, bu eğitim sisteminin bir sonucuydu.
Eğitim dili, başlangıçta Latinceydi; ancak zamanla Yunanca da öğretilmeye başlandı. Yunan kültürü, Roma eğitiminin ayrılmaz bir parçası haline geldi. Zengin Romalılar, çocuklarını Yunanistan’a göndererek eğitimlerini tamamlardı.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı