Gladyatör oyunları (munera gladiatoria), Roma’nın en ünlü eğlence biçimiydi. Başlangıçta cenaze törenlerinde düzenlenen bu oyunlar, zamanla bağımsız bir eğlence haline geldi. İlk gladyatör oyunları, M.Ö. 264’te Brutus ailesi tarafından düzenlenmişti; bu oyunlarda 3 çift gladyatör dövüşmüştü.
Gladyatörler, genellikle savaş esirleri, suçlular veya kölelerdi. Ancak bazı özgür vatandaşlar da, para veya şöhret için gladyatör olurdu. Gladyatörler, özel okullarda (ludus gladiatorius) eğitilirdi. Bu okullar, Roma’nın en kârlı işletmelerinden biriydi. Örneğin, Capua’daki gladyatör okulu, Spartaküs İsyanı’nın çıkış noktasıydı.
Farklı gladyatör türleri vardı: Retiarius (ağ ve üç dişli mızrak), Secutor (kılıç ve kalkan), Thraex (küçük kalkan ve kılıç), Murmillo (balık miğferi ve kılıç). Her gladyatör türü, farklı silahlar ve teknikler kullanırdı. Dövüşler, genellikle eşleştirilmiş gladyatörler arasında yapılırdı.
Arenada (amphitheatrum) düzenlenen oyunlar, binlerce seyirciyi çekerdi. Kolezyum, 50.000 seyirci kapasiteliydi ve gladyatör oyunlarının en ünlü mekânıydı. Oyunlar, sabah vahşi hayvan avlarıyla başlar, öğleden sonra idamlar yapılır ve akşam gladyatör dövüşleriyle sona ererdi.
Seyirciler, gladyatörlerin kaderini belirlerdi. Bir gladyatör yenildiğinde, seyirciler başparmaklarını yukarı (hayat) veya aşağı (ölüm) kaldırarak karar verirdi. Ancak bu işaretlerin tam olarak ne anlama geldiği tartışmalıdır. Arena sahibi (editor), genellikle seyircilerin kararına uyardı.
Gladyatör oyunları, sadece eğlence değil, aynı zamanda siyasi bir araçtı. Politikacılar, halkın desteğini kazanmak için büyük oyunlar düzenlerdi. Örneğin, İmparator Trajan, 123 gün süren oyunlar düzenleyerek 10.000 gladyatörü arenaya çıkarmıştı. Bu oyunlar, imparatorun gücünü ve cömertliğini gösterirdi.
Gladyatör oyunları, Hristiyanlığın yükselişiyle birlikte azalmaya başladı. İmparator Konstantin, gladyatör oyunlarını yasaklamaya çalıştı; ancak bu yasak tam olarak uygulanamadı. Oyunlar, M.S. 5. yüzyıla kadar devam etti.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı