1905 Devrimi, Çarlık Rusyası’nda savaş yenilgisi (Rus-Japon Savaşı), ekonomik sıkıntılar ve siyasi temsil talepleriyle patlayan kitlesel bir ayaklanma dalgasıdır. “Kanlı Pazar” olayı, rejimin meşruiyetini ciddi biçimde sarstı.
İşçi grevleri, köylü isyanları ve ordu içi huzursuzluk aynı anda yükseldi; Sovyet (konsey) tipi örgütlenmeler ilk kez belirginleşti. Bu, 1917’deki devrimin kurumsal öncülüdür.
Çar II. Nikolay, Ekim Manifestosu’yla sınırlı tavizler verdi ve Duma’yı kabul etti; fakat otokrasi gerçekte korunmaya çalışıldı. Reform vaadi ile baskı, aynı anda yürüdü.
Devrim bastırıldı; ancak rejimin kırılganlığı kalıcı hale geldi. Devlet, güvenlik aygıtını güçlendirirken toplumsal muhalefet de örgütlenme tecrübesi kazandı.
1905, “başarısız devrim” olarak anılsa da 1917’nin yolunu açan kritik bir laboratuvardır: grev, konsey, propaganda ve bastırma teknikleri bu dönemde sınandı.
Detaylı anlatım: Güçlü Yönetimlere Karşı Yapılan Tarihi Ayaklanmalar ve Sonuçları