Saturnalia, tanrı Satürn onuruna Aralık ayında kutlanan, Roma’nın en neşeli ve kaotik festivaliydi. Bugünün Noel kutlamalarının birçok geleneği (hediyeleşme, mum yakma) buradan gelir.
Festival boyunca toplumsal normlar tersyüz edilirdi: Köleler geçici olarak özgür sayılır, efendileri onlara hizmet eder, kumar oynamalarına izin verilirdi. Herkes “pileus” adı verilen özgürlük şapkası takardı.
“Io Saturnalia!” bağırışlarıyla sokaklarda kutlamalar yapılır, okullar ve mahkemeler tatil edilirdi. Bir “Saturnalia Kralı” (genellikle bir köle veya çocuk) seçilir ve saçma emirler vererek eğlenceyi yönetirdi.
Hediyeler arasında balmumu mumlar (cerei) ve pişmiş topraktan yapılmış küçük figürler (sigillaria) popülerdi. Zenginler birbirine gümüş eşyalar veya egzotik yiyecekler hediye ederdi.
Bu festival, katı Roma disiplininin (gravitas) yılda bir kez gevşetildiği, toplumsal gerilimin alındığı bir emniyet sübabı işlevi görürdü.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı