Ukrayna tarihi, sadece Ukraynalıların değil; yüzyıllar boyunca bu topraklarda yaşayan çok sayıda topluluğun tarihidir. Yahudi topluluklar, özellikle şehir hayatında, ticarette, zanaatta ve kültürel üretimde önemli bir yer tuttu. Bu varlık, modern dönemde hem zengin bir kültürel miras hem de büyük bir yıkım hafızası bıraktı.
19. ve 20. yüzyılda Ukrayna şehirleri, Doğu Avrupa Yahudiliğinin önemli merkezleri arasındaydı. Ancak aynı coğrafya, antisemitizm, pogromlar ve siyasi şiddet döngülerinin de sahnesi oldu. Toplumsal krizler, çoğu zaman bir “günah keçisi” arar; tarih bunun acı örnekleriyle doludur.
II. Dünya Savaşı sırasında Nazi işgali altındaki Ukrayna, soykırımın en ağır uygulandığı bölgelerden biri haline geldi. Babiy Yar gibi yerler, bu yıkımın sembolüne dönüştü. Bu tür katliamlar, sadece insan kaybı değil; şehir hafızasının da kopmasıdır.
Sovyet dönemi hafıza siyaseti, uzun süre bu yıkımın özgül boyutunu arka plana itti; daha genel “Sovyet yurttaşları” anlatısı öne çıktı. Bağımsızlık sonrası dönemde ise anma pratikleri, müzeler, anıtlar ve kamu tartışmaları üzerinden daha katmanlı bir hafıza üretimi başladı. Hafıza, zamanla olgunlaşan bir alan olabilir; ama her zaman siyasetle çatışır.
Ukrayna’da Yahudi tarihini ciddiye almak, ülkenin çok kültürlü geçmişini ve 20. yüzyılın büyük suçlarını birlikte anlamak demektir. Bu başlık, Ukrayna’nın sadece “devlet” değil, “toplum” olarak nasıl şekillendiğini gösterir. Tarih, burada birlikte yaşamın ve birlikte yıkımın kaydıdır.
Detaylı anlatım: Ukrayna’nın Tarihi: Kiev Ruslarından, Bağımsızlığa ve Bugüne