Versay düzeni, II. Dünya Savaşı’nın tek nedeni değildir; ancak 1930’larda ortaya çıkan revizyonist enerjinin siyasi çerçevesini güçlendiren bir zemin oluşturdu. Bu düzenin yarattığı algı ve sonuçlar, özellikle Almanya’da iç siyaseti ve dış politikayı etkiledi.
Bir yandan savaş sonrası sınırlamalar ve ekonomik-siyasi yükler, “düzeni düzeltme” iddialarına geniş bir alan açtı. Diğer yandan uluslararası sistem, bu sınırlamaların nasıl uygulanacağı ve ihlallere nasıl karşılık verileceği konusunda tutarlı bir çizgi üretemedi. Bu tutarsızlık, caydırıcılığı zayıflattı.
1930’larda yeniden silahlanma ve genişleme hamleleri, sadece askeri değil, aynı zamanda siyasi bir meydan okumaydı: “Mevcut düzen geçersizdir” iddiası sahaya taşındı. Buna verilen tepkiler geciktiğinde veya parçalı kaldığında, risk iştahı arttı.
Versay’ı savaşın zemini yapan şey, yalnızca metin ve maddeler değil; bu düzenin ürettiği siyasal psikoloji ve uluslararası uygulama zafiyetidir. Bu yüzden Versay, savaşa giden sürecin “yapısal” başlıklarından biri olarak önem taşır.
Özetle: Versay düzeni, revizyonist politikaları besleyen bir meşruiyet anlatısı ve caydırıcılığı zayıflatan bir uygulama sorunu yaratarak savaşa giden yolu kolaylaştırdı.
Detaylı anlatım: II. Dünya Savaşı’nın Tarihi: Nasıl Başladı ve Sonuçlandı?