Prag Baharı, 1968’de Çekoslovakya’da Alexander Dubček yönetiminde daha özgürlükçü bir sosyalizm denemesi olarak başladı. Basın özgürlüğü, ekonomik reform ve siyasal gevşeme; toplumda geniş destek buldu.
Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı liderliği, bu reformların blok içinde ‘bulaşıcı’ olacağı kaygısıyla hareket etti. Ağustos 1968’de Varşova Paktı birlikleri ülkeyi işgal ederek reform sürecini durdurdu.
İşgal, geniş bir sivil direniş ve uluslararası tepki yarattı; ancak askeri güç dengesi reformcuların aleyhineydi. Ardından “normalleşme” adı verilen dönemle baskı yeniden kurumsallaştı.
Prag Baharı’nın kalıcı etkisi, Doğu Bloku’ndaki reform tartışmalarının sınırlarını göstermesidir: sistem içi reform, askeri disipline çarptığında tıkanır. Bu tıkanma, 1989 dalgasının psikolojik zeminini güçlendirdi.
1968, “yumuşak reform”un bile sert güçle durdurulabileceğini gösterir. Aynı zamanda toplumsal hafızada özgürlük talebinin en güçlü örneklerinden biri olarak kaldı.
Detaylı anlatım: Güçlü Yönetimlere Karşı Yapılan Tarihi Ayaklanmalar ve Sonuçları