Roma ekonomisi ve sosyal hayatı, köle emeğine dayalıydı. Köleler, hukuken “konuşan alet” (instrumentum vocale) olarak tanımlanır ve hiçbir hakları yoktu. Savaş esirleri, korsanlık kurbanları veya borçlular köle olabilirdi.
Kölelerin yaşam koşulları, yaptıkları işe göre çok değişirdi. Madenlerde veya çiftliklerde (latifundia) çalışanlar kısa ve acı dolu bir ömür sürerken, ev köleleri veya eğitimli Yunan köleler (doktor, öğretmen) nispeten rahattı.
Azat etme (manumissio) yaygındı; sahibi tarafından özgür bırakılan köle “libertus” statüsü kazanır ve sınırlı vatandaşlık haklarına sahip olurdu. Eski sahibine karşı saygı borcu devam ederdi.
İmparatorluk bürokrasisinde imparatorun köleleri ve azatlıları (Familia Caesaris) büyük güç kazandı; bakanlık benzeri görevler üstlendiler.
Spartaküs gibi isyanlar, köle nüfusunun büyüklüğünden kaynaklanan korkuyu hep canlı tuttu; bu yüzden kölelere karşı yasalar her zaman sertti.
Detaylı anlatım: Antik Roma İnsanlarının Günlük Yaşamı