Her yıl Aralık ayında binlerce kişi, Saturnalia‘yı kutlamak için Roma Forumu’ndaki Satürn Tapınağı’na akın ederdi. Roma tarihi boyunca, Satürn tanrısı, kış dönemini sonlandırmak ve tarım, avcılık ile savaşın dönüşünü karşılamak adına bir hafta süren bir kutlamayla onurlandırılırdı. Şenlikler sırasında tüm toplumsal hiyerarşiler askıya alınır ve tersine çevrilirdi: efendiler kölelerine hizmet eder, aileler şaka hediyeleri değiş tokuş eder, devlet daireleri içki içmeyi, kumar oynamayı ve parti yapmayı teşvik etmek amacıyla kapanırdı.
Roma Çoktanrıcılığında Satürn Kültü
Roma mitlerinin çeşitli versiyonları, Satürn’ün Yunanistan’dan kovulduğunu ve İtalya’ya henüz yasaların olmadığı, gelişmemiş bir dönemde ulaştığını kaydeder. Kısa süre sonra, tüm canlıları ve insanları kral olarak birleştirip medenileştirerek Roma mitolojisinde “Altın Çağ”ı başlatmıştır. Tarımsal uygulamaları ve eşitliği getirerek, efsanevi krallığını çatışma, rekabet ve zorluklardan uzak bir ütopya haline getirmiştir.
Satürn; tarım, zenginlik, bolluk ve özgürleşme tanrısı olarak Roma çoktanrıcılığının en önemli tanrılarından biriydi. Bu nedenle tapınağı, MÖ 497 yılında Roma Forumu’nda inşa edilen ilk yapılar arasında yer almış ve yüzyıllar boyunca resmi devlet hazinesi olarak hizmet vermiştir. Saturnalia, tapınağın MÖ 5. yüzyılda tamamlanmasından bu yana bu kutsal alanda kutlanmaktadır.
Saturnalia’nın Tarihi
Romalılar, kış gündönümünün geçiş niteliğini, Satürn’ü anmak, ona tapmak ve onurlandırmak için kutsal bir zaman olarak görürdü. Bu yıllık kutlama, Roma toplumunun en görkemli ve sevilen bayramlarından biri haline geldi. Bu dönemi, aynı zamanda Satürn gezegeni tarafından yönetilen astrolojik Oğlak döneminin başlangıcıyla ilişkilendiren Romalılar, Saturnalia’yı Aralık ayının ortasında kutlardı. Jül Sezar‘ın MÖ 45 yılında Jülyen takvimini standartlaştırmasının ardından, kutlamalar 17 Aralık’ta başladı. Geç Cumhuriyet Dönemi’ne gelindiğinde, şenlikler 3-5 günden tam bir haftaya uzatıldı. Ayinler, kamusal ziyafetler ve kurbanlar, tanrıyı onurlandırıyor ve onun bereketini diliyordu. Romalılar, onun lütfuyla yeni yılda askeri zaferler, bereketli hasatlar ve iyi niyet elde etmeyi umuyordu.
Etkinliklerin Sıralaması
Saturnalia şenlikleri, Satürn’ün Altın Çağ yönetimi sırasındaki filtrelenmemiş, eşitlikçi ve neşeli yaşam tarzını yeniden canlandırmayı amaçlıyordu. 17 Aralık’ta tüm işletmeler, okullar ve mahkemeler kapatılırdı. Ayrıca savaş başlatmak da yasaktı. Saturnalia, Roma Forumu’ndaki Satürn Tapınağı’nda rahipler tarafından yönetilen bir kurban töreniyle başlardı. Kurbanlar arasında bir içki sunumu (libasyon) ve emzikli bir domuz yavrusu ya da diğer kümes/besih hayvanlarının kesilmesi yer alırdı.
Ardından, tapınaktaki Satürn heykelinin ayaklarına sarılı yün şeritler, tanrıyı şenlikler için özgür kılmak amacıyla çözülürdü. Senato daha sonra Satürn’ün bir heykelciğini veya resmini, onu kamusal etkinliklere getirmek üzere taht benzeri bir sandalyeye yerleştirirdi. Satürn’ün bu şekilde çağrılmasının ardından, herkesin bol miktarda içki, yemek ve müzik eşliğinde kutlama yapabilmesi için büyük bir kamusal ziyafet düzenlenirdi. Sonraki günlerde Romalılar, arkadaşları ve aileleriyle birlikte parti yapmaya devam etmeliydi.
Başlıca Ayinler ve Kutlamalar
Saturnalia, Romalılara hem kamusal alanda hem de evde kutlama yapma nadir fırsatı sunuyordu. Tatil süresince tüm sınıf ayrımları, makam mevkiiler ve hiyerarşiler kaldırılırdı. Başlıca ayinlerden biri, efendiler ile köleler arasındaki rol değişimiydi. Efendiler ziyafetler düzenler, yemekleri paylaşır ve kölelerine hizmet ederdi. Kölelere de bu süre zarfında hane hakkında eleştiri sunabilmeleri için serbest konuşma hakkı tanınırdı.
Bir diğer temel etkinlik, her hanede veya kamusal toplantıda “Saturnalia Kralı”nın seçilmesiydi. Kral’ın görevi, misafirlere hakaret ederek ve insanları çıplak dans etmeye ya da daha fazla içmeye zorlayan tuhaf kurallar koyarak ortalığı karıştırmaktı. Ayrıca, şenlikler sırasında selamlaşmak veya tezahürat yapmak için “Io Saturnalia!” nidaları atılırdı.
Bir hafta süren kutlamalar boyunca kumar oynamak teşvik edilirdi. Zar oyunları, bilgi yarışmaları, araba yarışları ve mantar kapmaca gibi etkinlikler, insanların hafta boyunca ceviz veya madeni para kazanıp kaybetmeleri için popüler yollardı. Hediye alışverişi de Saturnalia’nın vazgeçilmez unsurlarındandı. Çoğu kişi sigillaria adı verilen; mitolojik karakterlerin, tanrıların, erotik pozların veya komik heykellerin küçük balmumu ya da çömlek figürlerini hediye ederdi. Bazıları yazı tabletleri, altın taraklar, parfümler ve egzotik hayvanlar gibi daha gösterişli eşyalar değiş tokuş ederken, çoğunluk kötü şiirler, zarlar, ucuz şarap veya şeker gibi şaka hediyeleri verirdi.
Süslemeler, Kostümler ve Giysiler
Saturnalia, katı Roma moda normlarının reddedildiği yılın tek zamanıydı. Parlak ve gösterişli kumaşlardan yapılan karnaval benzeri kostümler, genellikle toga tasarımı ve rengiyle belirtilen rütbe veya statü göstergelerini ortadan kaldırırdı. Synthesis adı verilen bu kostümler; altın, mor, kırmızı ve diğer renkli kumaşlarla bir araya getirilirdi. Maskeler ve kostümler, kamusal etkinliklerde kimlikleri gizlerdi. Roma vatandaşları ayrıca, genellikle azat edilmiş köleler tarafından takılan koni şeklinde bir başlık olan pileus giyerdi.
Ek olarak, mumlar ve yeşillikler, tatil için kamusal alanları ve evleri süslemek amacıyla kullanılırdı. Mumlar, güneşin dönüşünü temsil ederken; yeşillikler, bahar aylarında onun altında büyüyen her şeyi simgelerdi. Çelenkler, dallar ve yapraklar, ziyafet masalarına, kapı çerçevelerine ve duvarlara yerleştirilirdi. Haneler, komşularına aydınlık ve bereketli bir sezon dilemek için sıklıkla birbirlerine toprak veya yağ lambaları hediye ederdi.
