Gilgameş Destanı, Mezopotamya’nın en büyük edebî miraslarından biridir ve yalnızca “öykü” değil, bir uygarlık düşüncesidir. Hikâye Uruk kralı Gilgameş’in zorbalığıyla başlar; sonra Enkidu’yla karşılaşmasıyla dönüşür. Destanın merkezinde, güçten çok insanın kırılganlığı vardır.
Enkidu, doğanın çocuğu olarak yaratılır; Gilgameş’i dengelemek için gelir. Medeniyete geçişi (Şamhat ile karşılaşma, kent yaşamı) insanlaşmanın bedelini anlatır: doğayla saf bağı kaybedersin ama kültür kazanırsın. Mit, uygarlığın bedelini saklamaz.
Gilgameş ile Enkidu’nun dostluğu, destanın kalbidir. Zorba kral, dostlukla yumuşar; kahramanlık, canavar öldürmekten çok kendini dönüştürmektir. Bu dönüşüm, antik edebiyatın en güçlü karakter gelişimlerinden biridir.
Enkidu’nun ölümü, Gilgameş’i varoluş krizine sürükler. Ölümsüzlük arayışı, aslında kaybı telafi etme çabasıdır. Utnapiştim’le karşılaşma ve ölümsüzlük bitkisi, insanın umutla nasıl kandırıldığını gösterir: hayat, kesin zafer vermez.
Finalde Gilgameş’in surlara bakması, ölümsüzlüğün başka bir biçimini önerir: eser. İnsan ölür, ama inşa ettiği düzen kalır. Destan, ölümsüzlük arzusunu medeniyet fikrine çevirir.
Detaylı anlatım: Mitolojik Karakterlerin Listesi