İran Anayasa Devrimi, Kaçar yönetiminin mali krizleri ve dış baskılar (Rusya-İngiltere rekabeti) altında anayasal bir düzen talebiyle başlayan modernleşme hareketidir. 1906’da Meclis’in (Majles) kurulması, siyasal temsil fikrini kurumsallaştırdı.
Tüccarlar, din adamları, entelektüeller ve şehirli gruplar; yolsuzluk ve keyfi yönetim karşısında ortak bir çerçevede buluştu. Hareket, hem ekonomik adalet hem hukuk devleti talebi taşıyordu.
Saray ve muhafazakâr güçler, anayasayı sınırlamaya çalıştı; darbeler ve çatışmalar yaşandı. Dış müdahaleler, iç siyasetin dengesini sürekli bozdu; anayasal kurumlar kırılgan kaldı.
Devrim, kısa vadede istikrarsızlık üretti; uzun vadede İran’da modern siyasal tartışmaların temelini attı: meclis, hukuk, vatandaşlık, egemenlik. 20. yüzyıl İran siyasetinde bu miras sürekli geri döndü.
İran Anayasa Devrimi, “mutlak iktidar”a karşı reformcu koalisyonların nasıl kurulduğunu ve dış baskının bu koalisyonları nasıl zorladığını gösteren güçlü bir örnektir.
Detaylı anlatım: Güçlü Yönetimlere Karşı Yapılan Tarihi Ayaklanmalar ve Sonuçları