Zaporojya Sich Neden Kapatıldı? 1775 ve Kazak Özerkliğinin Sonu

ukrayna tarihi

Zaporojya Sich, Kazak dünyanın askeri ve toplumsal merkezlerinden biriydi; 1775’te dağıtılması, Ukrayna özerklik tarihinde sembolik bir kapanış olarak görülür. Bu dağıtılma, imparatorluk merkezileşmesinin tipik bir hamlesidir: kontrol edilemeyen sınır toplulukları ya yeniden düzenlenir ya da tasfiye edilir. Özerklik, merkezileşen devletin gözünde “risk”tir.

18. yüzyıl boyunca Rus İmparatorluğu, sınır bölgelerini daha sıkı idari yapılarla yönetmeye yöneldi. Kazakların bağımsız askeri düzeni, vergi ve güvenlik politikaları açısından merkez için sorun üretmeye başladı. İmparatorluk, sınırı bir tampon olarak değil, bir “iç bölge” olarak görmek istedi.

Sich’in kapatılması, yalnızca askeri bir karar değil, bir sosyal düzenin kırılmasıydı. Kazak toplumunun siyasal temsil biçimleri, lider seçimi pratikleri ve askeri-yerel ekonomi; yeni imparatorluk düzenine uymadı. Bu nedenle kapatma, bir kurumu değil, bir yaşam biçimini hedef aldı.

Kazak mirası tamamen yok olmadı; bir kısmı farklı askeri oluşumlara dönüştü, bir kısmı farklı coğrafyalara dağıldı. Ama özerklik kapasitesi ağır biçimde daraldı. Bu, Ukrayna tarihinde sık görülen bir modeldir: kurumlar tasfiye edilir, hafıza kalır.

1775, Ukrayna hafızasında “devletleşme fırsatının daralması” gibi okunur. Çünkü Kazak kurumlarının zayıflaması, yerel siyasal dilin de zayıflaması demektir. Bugün Kazaklık romantize edilse de, esas mesele romantizm değil; kurumların kapanmasıyla doğan uzun vadeli boşluktur.


Detaylı anlatım: Ukrayna’nın Tarihi: Kiev Ruslarından, Bağımsızlığa ve Bugüne