Ukrayna’nın 20. yüzyılı, travmaların üst üste bindiği bir yüzyıldı: kolektifleştirme, büyük kıtlık, siyasi baskılar, II. Dünya Savaşı’nın yıkımı, sürgünler ve savaş sonrası disiplin. Bu travmaların ortak özelliği, sadece kayıp üretmeleri değil; toplumun konuşma kapasitesini de daraltmalarıydı. Travma, bazen en çok sessizlikle büyür.
Holodomor gibi kıtlık deneyimleri, aile hafızasında derin izler bırakır; ancak uzun süre kamusal alanda konuşulamaz. Sürgün edilen topluluklar (örneğin Kırım Tatarları) için travma, mekânın kaybı demektir: ev, mezar, hatıra, dil. Savaş ise travmayı “normalleştirir”; şiddet gündelik hayata girer.
Sovyet yönetim pratikleri, travmaları çoğu zaman ideolojik bir çerçeveye soktu; bazı acılar görünür, bazı acılar görünmez oldu. Hafıza siyaseti, kimin yas tutabileceğini belirleyen bir güçtür. Bu nedenle Ukrayna’da travmalar sadece yaşanmadı; aynı zamanda yönetildi.
Bağımsızlık sonrası dönemde hafıza, yeniden yazılmaya başladı: arşivler, anma günleri, eğitim programları, anıtlar. Fakat bu süreç, toplumun tüm kesimleri için aynı hızda ve aynı tonda işlemez. Hafıza, bölgesel ve sınıfsal farklılıklarla birlikte yaşar; bazen çatışır.
Ukrayna’nın modern dayanıklılığını anlamak için bu travma birikimini görmek gerekir. Dayanıklılık, travmanın yokluğu değil; travmaya rağmen kurum ve anlam kurma kapasitesidir. Ukrayna tarihi, bu kapasitenin hem sınandığı hem yeniden kurulduğu bir tarih olarak okunabilir.
Detaylı anlatım: Ukrayna’nın Tarihi: Kiev Ruslarından, Bağımsızlığa ve Bugüne